كه در دستهاى مردم بود ، كه آن را مساحت نمىكردند - وضع « 1 » كرد ، و معاف و مسلّم داشت ، و اين مساحت معروفست بمساحت عبره « 2 » . مساحت هفتم : مساحت يحيىء بن اسحق است : و سبب درين مساحت آن بود كه ميان أسد بن جمهور - عامل قم - و ميانهء اهل قم خلافى واقع شد ، پس از اهل قم پنجاه مرد - بعضى از عرب ، و بعضى از عجم - به حضرت حامد بن عبّاس بن حسن « 3 » رفتند ، و او به كرج « 4 » بود - و نيز كويند كه بهمدان بود - و اين صورت در جمادى الآخر سنهء احدى و تسعين و مائتين « 5 » بود . چون آن پنجاه مرد از قم به حضرت عامل رسيدند ، از اسد شكايت كردند ، و تظلّم نمودند ، و التماس كردند كه عاملى عادل را بفرستد ، تا ضيعتهاىء ايشان بر وجه تعديل « 6 » مساحت نمايد . پس حضرة حامد ، أسد را از ايشان معزول كرد ، و يحيىء بن اسحق را بعوض او بريشان عامل كردانيد . پس اهل قم در صحبت يحيى در رجب هم ازين سال با قم معاودت نمودند ، و يحيى هم درين ماه بمساحت ابتدا كرد ، و در محرم سنهء اثنتى و

--> ( 1 ) . وضع‌كردن : از ذمه برداشتن . ( 2 ) . ؟ ( 3 ) . حامد بن العباس ، متولى جمع‌آورى خراج سواد ( منطقه ميانى و جنوب عراق ) بود ، در سال 306 هجرى المقتدر باللّه عباسى او را به وزارت نصب كرد ، او را مردى كريم ، خوش‌رو ، ليكن شديد و بدون گذشت در جمع‌آورى خراج توصيف كرده‌اند . حامد در سال 311 ه بدستور المقتدر از وزارت عزل ، و بدست ابن الفرات مسموم گرديد ، و در واسط درگذشت . ( نگاه كنيد به : تاريخ ابن الاثير : 8 / 139 ) ( 4 ) . مقصود كرج أبى دلف است كه شهر اراك كنونى بوده . ( 5 ) . سال 291 هجرى . ( 6 ) . يعنى به صورت عادلانه .